Propranolol na lęk
Beta-bloker, który wycisza objawy z ciała, ale nie rusza samego lęku. Dane z rejestru, wskazania sytuacyjne i przeciwwskazania.
Propranolol trafił do psychiatrii bocznymi drzwiami. Powstał jako lek kardiologiczny, ale okazało się, że skutecznie tłumi objawy, które w lęku są najbardziej dokuczliwe i najbardziej widoczne dla otoczenia: przyspieszone tętno, drżenie rąk, drżenie głosu i pocenie się.
| Parametr | Dane z rejestru |
|---|---|
| Substancja czynna | chlorowodorek propranololu (Propranololi hydrochloridum) |
| Moce | 10 mg i 40 mg |
| Postacie | tabletki i tabletki powlekane |
| Kategoria dostępności | Rp, wyłącznie z przepisu lekarza |
| Nazwy handlowe | Propranolol WZF, Propranolol Accord, Propranolol Aurovitas |
| Odrębna pozycja | Hemangiol 3,75 mg/ml, roztwór doustny, kategoria Rpz, wskazanie pediatryczne |
Dane pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych (URPL). Dawkowanie ustala lekarz po ocenie układu krążenia.
Mechanizm i granice działania
Propranolol blokuje receptory beta-adrenergiczne, przez które działa adrenalina. Kiedy w reakcji lękowej organizm wyrzuca ją do krwi, serce przyspiesza, ręce drżą, a mięśnie się napinają. Zablokowanie tego odbioru przerywa łańcuch objawów, ale nie dotyka miejsca, w którym lęk powstaje. Pacjent nadal się boi, tylko jego ciało reaguje słabiej. To ważne rozróżnienie: propranolol tłumi sprzężenie zwrotne, w którym kołatanie serca nasila strach, a strach jeszcze bardziej przyspiesza serce.
Gdzie sprawdza się najlepiej
- lęk sytuacyjny przed wystąpieniem, egzaminem ustnym albo prezentacją, gdy przeszkadza drżenie głosu i rąk,
- uzupełnienie leczenia podstawowego, kiedy objawy krążeniowe utrzymują się mimo poprawy nastroju,
- pacjenci, u których dominują skargi na serce, a badania kardiologiczne nie wykazują nieprawidłowości.
Nie sprawdza się natomiast jako leczenie zaburzenia lękowego uogólnionego ani zespołu lęku napadowego. Nie zmniejsza zamartwiania się, nie wpływa na unikanie i nie zapobiega nawrotom.
Astma jest przeciwwskazaniem. Nieselektywny beta-bloker może wywołać skurcz oskrzeli, dlatego przy astmie i przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc propranolol odpada. W wywiadzie medycznym zawsze wymień choroby płuc, choroby serca oraz przyjmowaną insulinę.
Działania niepożądane zgłaszane najczęściej
- Spadek ciśnienia i tętna. Zawroty głowy przy wstawaniu, zwłaszcza na początku leczenia.
- Zmęczenie i gorsza tolerancja wysiłku. Serce nie przyspiesza tak, jak wymaga tego trening.
- Zimne dłonie i stopy. Efekt zwężenia naczyń obwodowych.
- Maskowanie hipoglikemii. U osób leczonych insuliną znikają typowe objawy ostrzegawcze niedocukrzenia.
Propranolol a leczenie właściwe
Jeśli lęk trwa miesiącami, sam beta-bloker nie wystarczy. Podstawą pozostają leki działające na przyczynę, głównie SSRI i SNRI, oraz psychoterapia poznawczo-behawioralna. Krótkotrwale, na czas nim zadziała lek podstawowy, bywają dołączane benzodiazepiny, opisane na stronach alprazolamu i lorazepamu. Przy objawach lękowo-depresyjnych z dolegliwościami somatycznymi w grę wchodzi też sulpiryd. Zanim zaczniesz cokolwiek, przejrzyj listę objawów stanów lękowych i sprawdź, czy nie stoi za nimi przyczyna somatyczna.
Ważne. Jeśli lęk łączy się z myślami o odebraniu sobie życia, nie czekaj na konsultację online. Zadzwoń na Telefon zaufania 116 123, na całodobowe Centrum Wsparcia 800 70 2222, a gdy zagrożone jest życie, pod numer alarmowy 112. Rozmowa jest bezpłatna i anonimowa.
Propranolol w pytaniach pacjentów
Czy propranolol leczy lęk?
Nie leczy przyczyny. Blokuje objawy wynikające z pobudzenia współczulnego: kołatanie serca, drżenie rąk, pocenie się i drżenie głosu. Sam niepokój i natrętne myśli pozostają, dlatego przy zaburzeniu lękowym stosuje się go jako uzupełnienie, a nie jako leczenie podstawowe.
W jakich dawkach dostępny jest propranolol?
Rejestr wymienia tabletki 10 i 40 mg (Propranolol WZF, Propranolol Accord, Propranolol Aurovitas), kategoria Rp. Osobną pozycją jest roztwór doustny Hemangiol 3,75 mg/ml z kategorią Rpz, stosowany w naczyniakach u niemowląt, który nie ma nic wspólnego z leczeniem lęku.
Jak szybko działa propranolol?
Doraźnie, w ciągu około godziny od przyjęcia, a efekt utrzymuje się kilka godzin. To dlatego bywa stosowany przed sytuacją, w której objawy z ciała przeszkadzają najbardziej, na przykład przed wystąpieniem publicznym.
Kto nie powinien przyjmować propranololu?
Osoby z astmą i skurczem oskrzeli, z bardzo wolną czynnością serca, blokiem przewodzenia, niewyrównaną niewydolnością serca i ciężkim niedociśnieniem. Ostrożności wymagają też pacjenci z cukrzycą leczoną insuliną, bo lek maskuje objawy niedocukrzenia.
Czy propranolol można odstawić z dnia na dzień?
Nie przy dłuższym stosowaniu, zwłaszcza u osób z chorobą serca. Nagłe przerwanie grozi przyspieszeniem czynności serca i wzrostem ciśnienia. Dawkę zmniejsza się stopniowo według zaleceń lekarza.
Objawy z serca wracają przy każdym stresie
Opisz je w wywiadzie, a lekarz oceni, czy potrzebny jest beta-bloker, leczenie przyczynowe czy dodatkowa diagnostyka. Konsultacja 250 zł.
Konsultacja online, 250 zł- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL) oraz Charakterystyki Produktów Leczniczych
- pacjent.gov.pl, e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz po indywidualnej ocenie. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123, a gdy zagrożone jest życie, pod 112.