Stany lękowe po alkoholu

Co alkohol robi z układem nerwowym

Alkohol działa hamująco na ośrodkowy układ nerwowy: nasila przekaźnictwo hamujące i osłabia pobudzające. Dlatego po pierwszych porcjach napięcie spada, myśli zwalniają, a sytuacje społeczne wydają się łatwiejsze. Ten efekt jest krótki i to on odpowiada za popularność alkoholu jako doraźnego środka na stres.

Układ nerwowy nie przyjmuje jednak takiego zaburzenia równowagi biernie. W odpowiedzi na hamowanie podnosi własną aktywność pobudzającą, żeby wrócić do punktu wyjścia. Dopóki alkohol jest obecny, obie siły się znoszą.

Problem zaczyna się przy eliminacji. Alkohol znika w ciągu kilku godzin, a kompensacyjne pobudzenie utrzymuje się dłużej. Zostaje układ nerwowy przestrojony w stronę nadmiernej aktywności, bez czynnika, który ją równoważył.

Dlaczego lęk nasila się dzień po

Stan, który pacjenci opisują jako lęk po alkoholu, jest sumą kilku nakładających się zjawisk. Żadne z nich nie jest tajemnicze i wszystkie są przewidywalne.

Nasilenie zależy od dawki, tempa picia, snu i tego, czy w tle jest już zaburzenie lękowe. U osoby z lękiem uogólnionym te same ilości alkoholu dają zwykle wyraźniejsze objawy następnego dnia.

Charakterystyczne jest to, że objawy szczytują wtedy, gdy alkoholu w organizmie praktycznie już nie ma, czyli po kilkunastu godzinach od zakończenia picia. Dla pacjenta wygląda to jak nagły, niczym niewywołany napad lęku.

Błędne koło picia i lęku

Mechanizm domyka się szybko i logicznie z perspektywy osoby, która go doświadcza. Skoro alkohol obniża napięcie w ciągu godziny, a napięcie jest najsilniejsze wieczorem, sięgnięcie po niego jest rozwiązaniem, które działa natychmiast.

Cena jest odroczona o kilkanaście godzin i pojawia się jako gorszy dzień następny. Ten gorszy dzień podnosi ogólny poziom lęku, co zwiększa prawdopodobieństwo, że wieczorem znów potrzebne będzie wyciszenie. Z każdym obrotem pętli rośnie też tolerancja, więc ta sama ulga wymaga większej ilości.

Sygnałem, że pętla już działa, jest nie ilość, tylko funkcja. Jeśli pijesz po to, żeby zasnąć, żeby wejść na spotkanie albo żeby przestać myśleć, alkohol przestał być elementem towarzyskim, a stał się sposobem regulowania emocji. To informacja, którą warto przekazać lekarzowi wprost, bo zmienia ona plan leczenia.

Kiedy to już nie jest zwykły kac

Objawy odstawienne u osoby pijącej regularnie i w dużych ilościach to stan medyczny, a nie kwestia wytrzymałości. Pilnego kontaktu z opieką medyczną wymagają: nasilone drżenie całego ciała, silna potliwość, wymioty uniemożliwiające picie płynów, przyspieszona akcja serca utrzymująca się w spoczynku, dezorientacja, omamy oraz drgawki.

U osoby uzależnionej nagłe przerwanie picia bywa niebezpieczne i powinno odbywać się pod nadzorem medycznym. W warunkach szpitalnych stosuje się w tym celu leki z grupy benzodiazepin, dobierane i dawkowane przez lekarza. Nie są to preparaty, po które sięga się samodzielnie ani które można pożyczyć od kogoś, komu je przepisano; łączenie ich z alkoholem grozi zahamowaniem oddychania. Poradnie leczenia uzależnień i szpitale prowadzące detoksykację znajdziesz w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą.

Osobna uwaga dotyczy leczenia przewlekłego. Część leków stosowanych w zaburzeniach lękowych należy do grupy leków przeciwdepresyjnych, a w charakterystykach produktów leczniczych tej grupy podkreśla się, że w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Alkohol dodatkowo pogarsza w tym okresie kontrolę nad impulsami, dlatego początek terapii wymaga kontaktu z lekarzem, a nie samodzielnych korekt dawki.

Co pomaga w gorszy dzień

Doraźnie liczy się przede wszystkim to, żeby nie dokładać czynników pobudzających. Uzupełnij płyny, zjedz normalny posiłek, ogranicz kofeinę, która przy już podniesionym pobudzeniu nasili kołatanie i drżenie, i nie próbuj wyrównywać stanu kolejną porcją alkoholu, bo to przesuwa problem o kilkanaście godzin i pogłębia go.

Na objawy z ciała pomaga spokojny ruch na świeżym powietrzu i wydłużony wydech; konkretne warianty ćwiczeń opisaliśmy na stronie o domowych sposobach na stany lękowe. Jeśli lęk jest bardzo silny, warto ograniczyć bodźce: mniej ekranu, mniej rozmów wymagających decyzji, wcześniejszy koniec dnia.

Jeżeli objawy z ciała, zwłaszcza kołatanie serca i ucisk w klatce, budzą niepokój przy każdym gorszym poranku, warto to zweryfikować z lekarzem; zestaw badań, który zwykle wchodzi w grę, opisaliśmy przy objawach stanów lękowych.

Kiedy zgłosić się po pomoc

Nie trzeba spełniać kryteriów uzależnienia, żeby rozmowa z lekarzem miała sens. Wystarczą powtarzalność i funkcja, jaką alkohol pełni w Twoim tygodniu.

• lęk po alkoholu wraca po każdym epizodzie picia i trwa dłużej niż jeden dzień,
• pijesz, żeby zasnąć, wejść na spotkanie albo wyciszyć myśli,
• rano pojawia się drżenie rąk, które ustępuje po alkoholu,
• rośnie ilość potrzebna do uzyskania tego samego efektu,
• próby ograniczenia kończą się silnym niepokojem i bezsennością,
• bliscy zwracają uwagę na ilość albo na zmianę zachowania.

Podczas konsultacji lekarz ocenia zarówno objawy lękowe, jak i wzorzec picia, bo leczenie samego lęku bez uwzględnienia alkoholu zwykle nie przynosi trwałej poprawy. O kierunku postępowania decyduje po zebraniu wywiadu; jak wygląda taka wizyta, opisaliśmy przy konsultacji psychiatrycznej online.

Najczęstsze pytania